رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )
190
نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )
متولىگرى « موقوفات غازانى » موروثى « 106 » بود . اما گويا قاضى محمد مسؤوليت كليهء موقوفات تبريز را به عهده داشته است « 107 » . شايد قاضى محمد مقارن پايان دورهء اشتغالش ( وى در سال 964 - 1557 م . به زندان افتاد ) تمام قدرت ايالت را در دست خود داشته است . مراجع او را هم « قاضى و حاكم » « 108 » ، « اقضى القضاة آذربايجان » « 109 » ، « قاضى احداث . . . تبريز » « 110 » و حتى « وزير تبريز » « 111 » ناميدهاند . صاحب خلاصة التواريخ مىنويسد « اما قاضى مشاراليه در حفظ و حراست آن بلدهء جنت قرين به نوعى اهتمام مرعى داشته بود كه شبها در ( بازار ) قيصريه كه از زر و اجناس مالامال بود كسى نبستى و هيچكس از اجلاف و اوباش آن شهر را قدرت بر امر قبيحى نبودى اتراك ذيقدرت از دست او به زينهار آمده بودند و عوانان بد فطرت از ترس او در اضطرار افتاده . . . » « 112 » بودند . خلاصة التواريخ و احسن التواريخ كه با وى روى خوشى ندارند مىنويسند كه ترك و تاجيك از دست وى به ستوه بودند « 113 » . به همين دليل بازار تهمت رواج يافت « 114 » . در سال 964 ( - 1557 م . ) شاه دستور داد كه وى را براى هميشه به زندان بيفكنند « 115 » . طبق افضل التواريخ « قضاى احداث و تصدى موقوفات غازانى و نصرى و كل
--> ( 106 ) - طبق افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 106 . ( 107 ) - طبق افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 215 ؛ در خلاصة التواريخ ، ص b 185 آمده است كه در دورهء اشتغال وى به خدمت برمحصول و عوايد موقوفات ايالت ، به خصوص عوايد « سركار غازانى و رشيدى و عليشاهى » افزوده شد . ( 108 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 185 . ( 109 ) - افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 206 . ( 110 ) - افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 215 . ( 111 ) - هفت اقليم ، جلد سوم ، ص 235 ، 242 . ساورى ( Thesis 312 ; Prov . Ad . 127 ) سهم قاضى محمد را ناديده انگاشته است . ( 112 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 185 . ( 113 ) - خلاصة - التواريخ ، ص a 185 ؛ احسن التواريخ ، ص 399 . ( 114 ) - شرفنامه و تاريخ حيدرى كه با او بر سر مهراند مىنويسند كه وى حسادت معاصرانش را برانگيخت ( شرفنامه ، جلد دوم ، ص 210 ) و به دست ساعيان ( تاريخ حيدرى ، ص b 578 ) ساقط شد . ( 115 ) - با حيدر بيگ انيس كه قاضى را مورد حمايت قرار داده بود ( هفت اقليم ، جلد سوم ، ص 235 ) .